Altınoluk Dergisi Yıl: 1988 Ay: Temmuz Sayı: 29 Sayfa: 21

Mutasavvıfa göre Hacc

Hacca giden kişi yol için hazırladığı azığını ahiret azığıyla kıyaslar ve ahirette geçerli tek azığın takva ve taat olduğunu düşünür.

Mutasavvıflar haccı bir bakıma gönül imarına, bir bakıma ahiret yolculuğuna benzetir. Kabe hacc ibadetinin merkezi ve Allah'ın evidir. Oraya girebilmek, O'nu tavaf edebilmek için dünyevi libaslardan sıyrılıp ihram denilen özel elbiseyi giymek ve ihramın kurallarına uymak gerekir. İnsan'da Allah'ın tecelligahı sayılan kalp yani gönül Kâbe'si de Mekke'deki Kabe'ye benzer. Kabe'ye nasıl ihram denilen özel libaslarla girilirse, gönül Kâbe'sinin de her türlü dünya kirinden arınarak masiva şaibesinden temizlenmesi ve Allah sevgisine öylece açılması gerekir. Gönül tahtına Hakk'ın sultan olması buna bağlıdır. Nitekim bir mutasavvıf şair Kabe ile kalp arasındaki bu ilgiyi şöyle ifade eder:

Kabe halli İbrahim Peygamberin binasıdır. Gönül Hakk'ın nazargah ve tecelligahıdır.

Kabe dünyanın merkezi, kalp de gönül dünyasının merkezidir. Kabe'yi korumak ve sevmekte nasıl itina ediyorsak gönül kabesine de öylece itina etmeliyiz.

Mutasavvıflara göre hacc, kıyametten bir sahne, hacc yolculuğu ahiret yolculuğundan bir kesittir. Hacda yapılan her amel gönül dünyamızda ve ahiret hayatından bir semboldür. Hacc ahireti hatırlamaktır. Dünya hayatı gözle görüldüğü halde ahiret hayatı gözlerden uzaktadır. Halk, hacc için yollara ve çöllere düşerek dünya gözüyle ahireti görür gibi olmakta ve gaib bulunan kıyameti bizzat yaşamaktadır. Nitekim Kur'an'daki "Muhakkak kıyamet gelmiştir, bunda hiç şüphe yoktur. Fakat insanların çoğu buna inanmazlar." (Gafir 59) ayet-i kerimesi kıyametin kat'iliğini göstermektedir. Hacc ile mümin, kıyameti gözle görür hale gelir, zahir ve batınıyla bunu müşahede eder.

Hacca niyet eden kimse, yurdundan, vatanından ilgisini keserek ahiret yolculuğuna çıkıyormuş gibi eş ve dokuyla vedalaşır helallaşır. Onun evini barkını, çoluk çocuğunu terk edip yollara düşmesi dünyadaki hastalık ve ölüm hallerini andırır. Yolda karşılaştığı sıkıntılar ölüm sıkıntısına benzer. Hacca giden kişi yol için hazırladığı azığını ahiret azığıyla kıyaslar ve ahirette geçerli tek azığın takva ve taat olduğunu düşünür.

Mikat mahalline geliş, surun üfürülmesiyle birlikte başlayan kıyamet ve ahireti hatırlatır. Burada herkes kefeni andıran dikişsiz beyaz libaslara bürünerek "Lebbeyk" sadalarıyla ilahi çağrıya icabet eder. İhrama girmek nefsi kayıt altına almak ve zincire vurmaktır. Telbiyelerle Mekke'ye gelip Kabe'yi görmek Sevgili'nin cemalini müşahede etmektir. Kabe'yi tavaf, Arş'ın etrafında dönen meleklere benzemektir. Tavaf bir manada kapısını aramak için Sevgili'nin evinin etrafında dönmektir. Sevene yakışan sevgilisinin yanında boynunu eğmektir. Zaten seven sevdiğinin kapısında dolaşmazsa sevgilisinin yüzünü göremez.

Kabe duvarındaki Hacerü'l-Esved'i öpmek, sevgiliyle buluşmak; Allah ve Rasülü'ne bağlılık sözünü tazelemektir. Kabe'nin örtü ve halkalarına yapışmak, Mültezem kapısında durmak, Hakk'tan ısrarla bağışlanmayı dilemektir.

Zemzem suyundan tasını doldurup içmek, Muhammed ümmetinden olma şerefiyle Kevser şarabından içmektir. Rahman'ın beytini seyredip cemal-i ilahi ile kendinden geçmektir.

Makam-ı İbrahim'de durmak, Hakk'ın dostluğuna ermektir, düşmandan ve düşmanların vereceği zarardan kurtulmaktır. Kalp kabesinde dostluğun hazzına varmaktır.

Safa ile Merve arasında koşmak, sultanın huzuruna giren kimsenin dileğinin kabul edilip edilmediğini bilememesi sebebiyle sarayın önünde gidip gelmesine benzer. Sa'y yapan kimsenin, Allah Teala'nın dileğini kabul edip etmediğini, kendisini bağışlayıp bağışlamadığını düşünmesi ve kıyamette amelinin tartılacağı mizanı hatırlaması gerekir, sanki Safa, terazinin bir kefesi, Merve de diğer kefesidir. Sa'yeden kişi hangi tarafın ağır basacağını göz ucuyla gözlemektedir.

Mekke'den Arafat'a çıkış, halkın kıyamette Arasat meydanına koşmasını, Arafat'ta toplanmak, kıyamette Arasat'ta toplanmayı andırır. İmamlarının etrafında halka olmuş, renkleri ve dilleri ayrı olan bu insanlar, peygamberlerinin etrafında kümelenen ümmetleri hatırlatır. Haccın en feyizli yerlerinden biri olan bu vakfede, yaşlı gözlerle el açıp inecek ilahi rahmeti beklemek, ne heyecanlı bir bekleyiştir!

Arafat'tan Müzdelife'ye iniş, ilk duruşmadan sonraki büyük mahkemeye geçişi, herkesin birbirinden kaçtığı sahneyi andırır.

Mina'da şeytan taşlamak, dosttan başka her şeyden temizlenmektir. Masiva'yı gönülden atmaktır. Oğlunu kurban etmeye götüren Halil İbrahim Peygamberin yolunu keserek onu bu amelinden vazgeçirmeye çalışan şeytanı taşlamasını düşünmek ve ona benzemeye çalışmaktır. O peygamberdi, şeytanı gördü ve belini kırdı. Sen onu görmeden vesvesesini, fasid fikirlerim defetmek için onu taşlayacaksın. Şeytana atılan taşlar, bir bakıma gönül kabesindeki putları kırmak içindir.

Mina'da kurban kesmek, nefsi mücahede mezbahasına sokup sevgiliye kurban etmek, canı canan uğruna feda etmektir. Aşıkın kendini Maşükunun huzurunda kurban etmesinden ve ona canını feda etmesinden daha güzel bir bağlılık ve ilan-ı aşk düşünülebilir mi?

İhram'dan çıkmak için traş olmak, saçları kesmek, gönülden bütün muradını kazıyıp yalnız Allah'ı bırakmaktır. Bir kalpte Bir'den fazla sevgiliye yer olmadığını düşünerek masivaya aid dilek ve düşünceleri terk etmektir. Bu suretle kalbi Hakk'ın nazargahı haline getirdikten sonra halkı Hakk'a çağırmak üzere ahiret libası sayılan ihramlardan çıkıp tekrar dünya libasına bürünmektir. Ve'1-hasıl hacc, dünyada kıyameti yaşamaktır.

Allah Teala, dünya kabesini görmeyi dostluğu için bir sebep kılmıştır. Maksad, Kabe değil, Kabe'nin Rabbıdır. Yollar ve çöller aşarak gelenlerin muradı, şevk içinde zorluklarına göğüs gererek, meşakkatlerine katlanarak rıza-i Bari muştusuna ermektir.

Altınoluk Dergisi Yıl: 1993 Ay: Mayıs Sayı: 87 Sayfa: 18